|
Dla ułatwienia zawierania umów w obrocie międzynarodowym wykorzystuje się publikowane przez Międzynarodową Izbę Handlową (ICC) międzynarodowe reguły handlu (Incoterms). Ostatnia wersja tych reguł - Incoterms 2000 została zaaprobowana przez Komisję Prawa Handlu Międzynarodowego (UNCITRAL) Organizacji Narodów Zjednoczonych. Reguły Incoterms zajmują się kwestiami związanymi z transportem produktów od sprzedawcy do nabywcy, ubezpieczeniem przesyłki oraz dzielą koszty transportu i odpowiedzialność pomiędzy nabywcę i sprzedawcę. Z ustalonej formuły wynika, która strony umowy jest zobowiązana do pokrycia konkretnych wydatków związanych z transportem i ubezpieczeniem. Obejmują one kwestie przewozu produktów, rozliczenia należności eksportowych i importowych, wskazują kto płaci za co, a kto ponosi ryzyko za stan produktów w różnych momentach i punktach drogi. Firmy świadczące usługi transportowe to jest spedytorzy, agenci celni, armatorzy, przewoźnicy wykonując usługi związane z transportem są zobowiązani kierować się treścią dołączonych do przesyłki dokumentów przewozowych, takich jak na przykład list przewozowy czy konosament. Spedytor przy świadczeniu usług jest zobowiązany do realizacji poleceń i dyspozycji zawartych w treści dołączonych do przewożonych ładunków dokumentów przewozowych. Dyspozycje te dotyczą najróżniejszych rzeczy, na przykład : dokonania odprawy celnej, wydania przesyłki tylko w zamiana za określone dokumenty, określonej osobie, opłacenia cła, pobrania opłaty, etc. Dokumenty te zawierają również dyspozycje kto za co ma zapłacić. Analogicznie jest na przykład z usługami pocztowymi gdy poczta, zgodnie z dyspozycja nadawcy, wydaje paczkę nadaną „za pobraniem”, dopiero po pobraniu wskazanej kwoty, czy tylko do rąk własnych „za potwierdzeniem odbioru”. Co do polskich przepisów to warto wskazać że regulują one kwestie płatności, w sposób jasny. Warto się tutaj powołać na Kodeks Cywilny , Ustawę z dnia 15 listopada 1984 r. Prawo przewozowe oraz Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 25 lutego 1997 r. w sprawie przewozu przesyłek towarowych. Zgodnie z art. 51. Prawa przewozowego „przez przyjęcie przesyłki i listu przewozowego odbiorca zobowiązuje się do zapłaty należności ciążących na przesyłce”. Natomiast z § 8 ust. 2 w/w rozporządzenia „należności powstałe w drodze przewozu przesyłki i w miejscu jej przeznaczenia opłaca odbiorca przed odbiorem przesyłki. Jeżeli w konosamencie firma została wskazana jako spedytor to jako taki ma prawo i obowiązek dysponować przesyłką zgodnie z konosamentem i prawem. Jeżeli nadawca przesyłki nie opłacił frachtu i należność ta ma być pobrana od odbiorcy, sugeruje się następujące rozwiązanie. Odbiorca powinien odebrać towar opłaciwszy należności obciążające przesyłkę w tym i należności wobec spedytora. Pozostawienie przesyłki w magazynie i prowadzenie sporu na tym etapie, co oczywiste powiększy tylko koszty należne za składowe a tym samym i straty odbiorcy. Warto wskazać na wynikający z kodeksu cywilnego (vide art. 362), obowiązek każdego podmiotu do podjęcia działań mających na celu minimalizowanie strat. Jeżeli firma ustaliła innego spedytora i cenę za jego usługi z nadawcą oczywistym jest, że może odbiorca winien podjąć próbę wyegzekwowania od nadawcy dodatkowych kosztów, z tytułu nienależycie wykonanej umowy poprzez nieprawidłowe wypełnienie dokumentów przewozowych. Jeżeli zawarł, bowiem ze swym partnerem biznesowym umowę innej treści niż to wynika z dokumentów przewozowych, powinien reklamować tę okoliczność do sprzedawcy, który źle zorganizował transport towarów i tym samym ponosi odpowiedzialności za wynikające z tego straty. Może mu w takim wypadku przedstawić opłaconą fakturę za magazyn i zażądać zwrotu zapłaconej kwoty. Wskazujemy również na treść art. 802 § 1 kodeksu cywilnego, jako podstawę dla ustanowienia zastawu na przesyłce. Czytamy tam, że „dla zabezpieczenia roszczeń o przewoźne oraz roszczeń o prowizję, o zwrot wydatków i innych należności wynikłych ze zleceń spedycyjnych, jak również dla zabezpieczenia takich roszczeń przysługujących poprzednim spedytorom i przewoźnikom, przysługuje spedytorowi ustawowe prawo zastawu na przesyłce, dopóki przesyłka znajduje się u niego lub u osoby, która ją dzierży w jego imieniu, albo dopóki może nią rozporządzać za pomocą dokumentów”. Jako że odbiorca może się również powołać na Ogólne Polskie Warunki Spedycyjne 2002 pozwolimy sobie również zwrócić uwagę na treść przepisów § 28 tego dokumentu regulujących kwestie prawa zastawu i zatrzymania. Zgodnie z § 28 pkt 2 „spedytorowi przysługuje również prawo zastawu na przesyłce, dokumentacji i środkach płatniczych, które pozostają lub znajdują się w jego dyspozycji z jakiegokolwiek powodu lub w jakimkolwiek celu, w przypadku istnienia lub możliwości zaistnienia roszczeń spedytora wobec zleceniodawcy i/lub właściciela lub innej osoby żądającej ich wydania” przy czym „spedytor może również egzekwować przyznane mu w § 28 pkt 2 prawa w odniesieniu do sum należnych mu od zleceniodawcy za poprzednie zlecenia” (§ 28.2.1) Zgodnie z § 28 pkt 4 „wszelkie koszty związane z zastawem przesyłki i/lub dokumentów obciążają towar”. Jak widać rozwiązania przyjęte przez Ogólne Polskie Warunki Spedycyjne 2002 są analogiczne do regulacji zawartych w kodeksie cywilnym . Podstawowym wnioskiem wynikającym z powyższej analizy jest to, że z prawnego punktu widzenia ustanowienie zastawu na przesyłce jest prawem podmiotowym spedytora. Wykonywanie prawa podmiotowego w żadnym wypadku nie może być uznane za działanie bezprawne. Działanie w ramach własnych uprawnień wyłącza również jakąkolwiek odpowiedzialność o charakterze odszkodowawczym działającego w oparciu o przepis prawa podmiotu. Zarówno w przypadku odpowiedzialności kontaktowej jak i deliktowej jedną za przesłanek odpowiedzialności jest wina. Wykonywanie prawa podmiotowego przesądza o braku bezprawności a zatem i braku winy. |
